Kategoria: Blog Instytutu Psychologii Stosowanej

Model wewnętrznego krytyka a relacje – jak surowe, internalizowane głosy wpływają na bliskość i jak je uciszyć w psychoterapii par Niewidzialny gość w sypialni i salonie W codziennej praktyce psychoterapii par psychoterapeuta nieustannie styka się z sytuacjami, w których partnerzy mówią o sobie w sposób, który wydaje się pochodzić nie z ich obecnego doświadczenia, ale z głęboko zakorzenionego, surowego głosu wewnętrznego. „Jestem beznadziejna, nie zasługuję na jego miłość”, „Zawsze wszystko psuję, po co w ogóle próbuję”, „Gdybym był lepszym mężem, ona by nie cierpiała”. Te wypowiedzi nie są zwykłym narzekaniem czy chwilowym obniżeniem nastroju – są one przejawem wewnętrznego krytyka, zinternalizowanego, surowego głosu, który nieustannie ocenia, krytykuje i podważa wartość osoby, która go nosi. Wewnętrzny krytyk to odzwierciedlenie przykrych doświadczeń, jakie spotkały nas ze strony innych – surowych ocen, nadużyć,…

Osobowość obsesyjno-kompulsyjna (anankastyczna) w związku – gdy perfekcjonizm, sztywność i kontrola zastępują spontaniczność Kiedy porządek staje się więzieniem [su_dropcap]W[/su_dropcap] codziennej praktyce psychoterapeutycznej często spotyka się pary, w których jeden z partnerów jest postrzegany jako „nadmiernie kontrolujący”, „sztywny” lub „wiecznie niezadowolony”. Partner ten nieustannie porządkuje, planuje, sprawdza i poprawia – zarówno siebie, jak i otoczenie. Na pierwszy rzut oka może wydawać się osobą odpowiedzialną, sumienną i godną zaufania. Jednak dla osoby żyjącej u jego boku ta nieustanna dążność do perfekcji, brak elastyczności i potrzeba kontroli stają się źródłem chronicznego napięcia, poczucia bycia ocenianym i emocjonalnego oddalenia. Osobowość obsesyjno-kompulsyjna, nazywana również anankastyczną, to zaburzenie charakteryzujące się tendencją do perfekcjonizmu, sztywności, uporu, nadmiernej skrupulatności oraz potrzeby sprawowania kontroli nad sobą i otoczeniem. Szacuje się, że występuje nawet u 8,7% populacji ogólnej, częściej diagnozowana u…

Kryzys po urodzeniu dziecka – depresja poporodowa, dystans między partnerami i wyzwania dla psychoterapii par Gdy narodziny stają się początkiem końca [su_dropcap]N[/su_dropcap]arodziny dziecka w kulturze zachodniej obrosły mitem – mają być jednym z najszczęśliwszych momentów w życiu pary, ukoronowaniem miłości, początkiem nowego, pięknego rozdziału. Tymczasem rzeczywistość psychoterapeutyczna jest często dramatycznie inna. Narodziny dziecka – zwłaszcza pierwszego – to jeden z najpoważniejszych kryzysów rozwojowych, z jakimi mierzy się para. Szacuje się, że kryzys małżeński w pierwszym roku po narodzinach dziecka dotyka aż 70% par. Statystyka ta nie odzwierciedla jednak patologii, lecz naturalne, choć bolesne, następstwo radykalnej reorganizacji życia rodzinnego. Pojawienie się noworodka to nie tylko radość, ale przede wszystkim: dramatyczny niedobór snu, zmiana tożsamości (z partnerów na rodziców), przewartościowanie priorytetów, konieczność redefinicji intymności i – często – gwałtowny spadek satysfakcji ze…

Syndrom sztokholmski w przemocowych związkach – mechanizm przetrwania i jego implikacje dla psychoterapii Wprowadzenie: Gdy ofiara broni kata – paradoks, który ratuje życie [su_dropcap]W[/su_dropcap] codziennej praktyce psychoterapeutycznej, zwłaszcza w pracy z osobami doświadczającymi przemocy domowej, psychoterapeuta nieustannie styka się z sytuacjami pozornie niezrozumiałymi. Ofiara, która ma realną możliwość ucieczki, nie korzysta z niej. Osoba, która została dotkliwie zraniona, usprawiedliwia sprawcę, broni go przed krytyką, a nawet – jak pokazują doniesienia kliniczne – może dążyć do wycofania oskarżeń i utrzymywania kontaktu z oprawcą po rozstaniu. Dla obserwatora z zewnątrz, dla rodziny, dla samego psychoterapeuty – to zachowanie wydaje się irracjonalne, wręcz samobójcze. A jednak jest ono głęboko zakorzenionym, nieświadomym mechanizmem przetrwania, który psychologia nazywa syndromem sztokholmskim (a w kontekście przemocy domowej – więzią traumatyczną). Syndrom sztokholmski to zjawisko psychologiczne, w którym…

Współuzależnienie w związkach – od nadmiernego ratowania po utratę własnych granic. Modele psychoterapeutyczne [su_dropcap]W[/su_dropcap]  gabinetach psychoterapeutycznych coraz częściej pojawiają się osoby, które nie są uzależnione od alkoholu, narkotyków ani hazardu, a jednak ich życie zostało zdominowane przez destrukcyjną, wyniszczającą zależność. Nie są one uzależnione od substancji – są uzależnione od osoby uzależnionej. Ich egzystencja kręci się wokół partnera, jego problemów, jego nałogu, jego kryzysów. Poświęcają własne zdrowie, marzenia, granice i czas, by „ratować” bliskiego, choć każda ich próba przynosi efekt przeciwny do zamierzonego – podtrzymuje patologiczny układ, zamiast go rozwiązywać. To właśnie jest współuzależnienie – złożony, wielowymiarowy syndrom, który choć nie doczekał się odrębnej jednostki diagnostycznej w klasyfikacjach ICD-11 czy DSM-5, od dziesięcioleci stanowi przedmiot pogłębionej refleksji teoretycznej i praktyki psychoterapeutycznej. Współuzależnienie rozumiane jest jako zaburzona adaptacja do trudnej sytuacji…

Zaburzenia lękowe a relacje partnerskie – kiedy lęk napędza kontrolę, a fuzja emocjonalna paraliżuje Lęk jako niewidzialny trzeci partner w związku [su_dropcap]W[/su_dropcap]praktyce psychoterapii par często spotyka się sytuacje, w których głównym źródłem konfliktów, dystansu lub poczucia uwięzienia nie są różnice charakterów, zdrady ani problemy finansowe, lecz niewidzialny, wszechobecny cień lęku. Zaburzenia lękowe – czy to lęk uogólniony, napady paniki, fobia społeczna, agorafobia, czy lęk separacyjny u dorosłych – nie pozostają wyłącznie w głowie osoby cierpiącej. Przenikają do codziennych interakcji, kształtują komunikację, determinują podejmowane decyzje, a w końcu – przekształcają samą istotę relacji. W parze, w której jeden lub oboje partnerów zmaga się z zaburzeniami lękowymi, można zaobserwować dwa szczególnie destrukcyjne wzorce: lęk napędza kontrolę (gdy jedna osoba próbuje zarządzać swoim niepokojem poprzez regulowanie zachowania drugiej), a fuzja emocjonalna paraliżuje (gdy…

Gdy choroba wchodzi do związku [su_dropcap]Ż[/su_dropcap]adna para nie wstępuje w związek z myślą, że jednego dnia jedno z nich przestanie być zdrowym partnerem, a stanie się pacjentem wymagającym opieki. A jednak choroby przewlekłe – stwardnienie rozsiane, nowotwory, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, cukrzyca typu 1 czy choroba Leśniowskiego-Crohna – wkradają się w codzienność wielu związków, zmieniając wszystko: plany na przyszłość, podział obowiązków, sposób spędzania czasu wolnego, a także – co bywa najbardziej bolesne – wzajemne postrzeganie siebie. Z perspektywy psychoterapii par przewlekła choroba somatyczna jednego z partnerów nie jest wyłącznie problemem medycznym. Jest traumą relacyjną, która uruchamia procesy żałoby, wymusza renegocjację ról i stawia pod znakiem zapytania dotychczasowe formy bliskości. Dla osoby chorej choroba oznacza utratę poczucia sprawczości, ciągły kontakt z własną śmiertelnością, frustrację związaną z ograniczeniami fizycznymi, a często także…

Psychoterapia par z jednym partnerem w związku romantycznym w spektrum autyzmu – specyfika komunikacji, empatii poznawczej i potrzeby przewidywalności Neuroróżnorodność w gabinecie psychoterapii par [su_dropcap]W[/su_dropcap]  gabinetach psychoterapii par coraz częściej pojawiają się pary, w których jeden z partnerów znajduje się w spektrum autyzmu (ASD), często z diagnozą postawioną dopiero w wieku dorosłym, a nieraz jeszcze przed nią stojącą. Zjawisko to odzwierciedla zarówno rosnącą świadomość społeczną dotyczącą autyzmu u dorosłych, jak i fakt, że wiele osób z ASD – niezależnie od trudności – pragnie satysfakcjonujących relacji romantycznych i tworzy związki oparte na miłości i zaangażowaniu. Dla psychoterapeuty oznacza to konieczność wyjścia poza standardowe modele pracy z parą i wypracowania kompetencji w zakresie psychoterapii wrażliwej na neuroróżnorodność. Standardowe interwencje, oparte na założeniach typowej neurobiologii, często zawodzą lub wręcz szkodzą, gdy nie uwzględniają…

Model „czterech jeźdźców” Johna Gottmana w praktyce – krytyka, pogarda, defensywność i kamienny mur w praktyce psychoterapeuty par   [su_dropcap]J[/su_dropcap]ohn Gottman, współtwórca Instytutu Gottmana, poświęcił całe swoje zawodowe życie badaniu związków i ich stabilności. Jednym z jego najważniejszych odkryć jest czwórka zachowań komunikacyjnych, które z niezwykłą regularnością – bo aż z 90-procentową skutecznością – prognozują rozpad relacji. Gottman nazwał ten destrukcyjny zestaw Czterema Jeźdźcami Apokalipsy, nawiązując do ich funkcji ostrzegawczej: zaobserwowanie ich nie oznacza jeszcze wyroku na związek, ale sygnalizuje istotne problemy, które nierozwiązane mogą zakończyć się rozstaniem. W praktyce psychoterapeutycznej rozpoznanie tych czterech wzorców jest kluczowe, ponieważ dla każdego z jeźdźców istnieje precyzyjnie opracowane antidotum. Jeśli psychoterapeuta pomoże parze nie tylko zidentyfikować destrukcyjne wzorce, ale także zastąpić je zdrowymi reakcjami, otwiera przed nią realną szansę na odbudowę bezpieczeństwa i…

Mechanizmy obronne w relacji partnerskiej – jak projekcja, racjonalizacja i zaprzeczanie podtrzymują konflikt? [su_dropcap]W[/su_dropcap] codziennej praktyce psychoterapii par psychoterapeuta nieustannie spotyka się z sytuacjami, w których partnerzy mówią o sobie rzeczy ewidentnie niezgodne z rzeczywistością widzianą z boku. On twierdzi, że „to ona jest wiecznie niezadowolona”, podczas gdy to on właśnie wybuchł gniewem. Ona mówi, że „on w ogóle nie dba o dom”, choć terapeuta widzi, jak szczegółowo wypytuje o terminy wizyt lekarskich dzieci. Obydwoje zgadzają się, że „kłócą się o byle co” i że „gdyby tylko partner się zmienił, wszystko byłoby dobrze”. Te zniekształcenia postrzegania nie są zwykłym kłamstwem czy manipulacją – są nieświadomymi mechanizmami obronnymi, które przez lata chroniły każde z nich przed bolesnymi uczuciami, a w relacji partnerskiej działają jak paliwo podtrzymujące konflikt. Mechanizmy obronne, opisane pierwotnie…